પાનોલીની સલ્ફર ક્રોપ કેરમાં ફરી આગનું છમકલું : ઔદ્યોગિક સલામતી પર ગંભીર સવાલો, સંજાલી ગ્રામજનોમાં ભારે રોષ

માત્ર 700 મીટર દૂર વસેલા સંજાલી ગામ પર સતત જોખમનો પડછાયો, આગ અને ગેસ ગળતરની પુનરાવર્તિત ઘટનાઓ વચ્ચે સલ્ફર ક્રોપ કેર સામે ઉચ્ચસ્તરીય તપાસની માંગ ઉગ્ર બની

અંકલેશ્વર,પાનોલી જીઆઇડીસીમાં આવેલી સલ્ફર ક્રોપ કેર કંપનીમાં ગત મોડી સાંજે અચાનક આગ લાગવાની ઘટના સામે આવતા ફરી એક વખત ઔદ્યોગિક સલામતી, જોખમી રસાયણોના સંચાલન અને કંપનીની આંતરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. સદનસીબે કંપનીની આંતરિક ફાયર ટીમે સમયસર કામગીરી હાથ ધરી આગ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો, જેના કારણે મોટી જાનહાનિ અથવા વ્યાપક નુકસાન ટળી ગયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

પરંતુ આ ઘટનાએ સંજાલી સહિત આસપાસના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોની ચિંતાઓને ફરી જીવંત કરી દીધી છે. સ્થાનિકોના મતે કંપનીમાં બનતી આગ અને ગેસ ગળતરની ઘટનાઓ હવે અપવાદ નહીં પરંતુ ચિંતાજનક નિયમિતતા બની રહી છે.

મળતી માહિતી મુજબ સલ્ફર ક્રોપ કેર કંપનીના એક વિભાગમાં અચાનક આગ ભભૂકી ઊઠતાં કંપની પરિસરમાં દોડધામ મચી ગઈ હતી. આગની જવાળાઓ દેખાતા જ કંપનીના આંતરિક ફાયર સેફ્ટી સ્ટાફે તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપી ફાયર ફાઈટીંગ ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું. આગ વધુ ફેલાય તે પહેલાં જ તેને કાબૂમાં લેવામાં સફળતા મળી હતી. જો કે, આગ લાગવાનું ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.

આ ઘટના ભલે નિયંત્રણમાં આવી ગઈ હોય, પરંતુ કંપનીની આસપાસ વસતા ગ્રામજનો માટે આ માત્ર એક વધુ ચેતવણી સમાન બની છે. ખાસ કરીને કંપનીથી અંદાજે 700 મીટરના અંતરે આવેલા સંજાલી ગામના લોકો લાંબા સમયથી સલામતીના પ્રશ્નો ઉઠાવતા આવ્યા છે.

ગ્રામજનોનો આક્ષેપ છે કે કંપનીમાં વારંવાર આગ, ધુમાડો અને ઝેરી વાયુ સંબંધિત ઘટનાઓ સર્જાતી રહે છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તાર સતત ભયના માહોલમાં જીવવા મજબૂર બન્યો છે. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે જ્યારે પણ કંપનીમાં કોઈ ઘટના બને છે ત્યારે સૌથી પહેલા અસર આસપાસના રહેણાંક વિસ્તારો અને સામાન્ય નાગરિકો પર પડે છે.

ગ્રામજનોના જણાવ્યા અનુસાર અગાઉ પણ કંપનીમાં ગેસ ગળતરની ગંભીર ઘટના બની હતી, જેમાં બે કામદારો ઝેરી વાયુની અસરનો ભોગ બન્યા હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આવી ઘટનાઓ માત્ર કર્મચારીઓની સુરક્ષા જ નહીં પરંતુ નજીકના ગામોની જાહેર સલામતી માટે પણ ગંભીર ચિંતાનો વિષય હોવાનું સ્થાનિકો જણાવી રહ્યા છે.

ઔદ્યોગિક નિષ્ણાતોના મતે જોખમી રસાયણો સાથે કામ કરતી કોઈપણ એકમ માટે Process Safety Management (PSM), Hazard Identification, Risk Assessment, Emergency Response System, Fire Protection Infrastructure અને Environmental Safety Protocolsનું કડક પાલન અત્યંત જરૂરી હોય છે. જો વારંવાર આગ અથવા ગેસ ગળતરની ઘટનાઓ સર્જાતી હોય તો સંબંધિત તંત્રોએ તેના મૂળ કારણોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવી જરૂરી બની જાય છે.

સ્થાનિકોમાં એવો પણ પ્રશ્ન ઉઠી રહ્યો છે કે જો કંપનીમાં આગ અને ગેસ સંબંધિત ઘટનાઓની પુનરાવર્તિત ફરિયાદો સામે આવી રહી હોય તો સંબંધિત નિયામક એજન્સીઓ દ્વારા કેટલા વખત સલામતી ઓડિટ કરવામાં આવ્યા છે, અગાઉની ઘટનાઓમાં શું ખામીઓ સામે આવી હતી અને તે ખામીઓ દૂર કરવા માટે કયા સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા હતા.
સંજાલી ગામના રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે તેઓ વર્ષોથી જોખમની વચ્ચે જીવન જીવી રહ્યા છે. દિવસ દરમિયાન કંપનીના ધુમાડા અને રાત્રિના સમયે અચાનક બનતી ઔદ્યોગિક ઘટનાઓને કારણે લોકોમાં અસુરક્ષાની ભાવના સતત વધી રહી છે. ગ્રામજનોનું માનવું છે કે માત્ર ઘટના બન્યા પછી કાર્યવાહી કરવાની જગ્યાએ પૂર્વ સાવચેતી અને કડક દેખરેખ વધુ જરૂરી છે.

હવે માંગ ઉઠી રહી છે કે ગુજરાત પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (GPCB), Industrial Safety and Health વિભાગ, Factories Inspectorate, જિલ્લા વહીવટી તંત્ર અને અન્ય સંબંધિત નિયામક એજન્સીઓ દ્વારા સલ્ફર ક્રોપ કેર કંપનીની સંયુક્ત અને સ્વતંત્ર તપાસ કરવામાં આવે. સાથે જ કંપનીની ફાયર સેફ્ટી સિસ્ટમ, જોખમી રસાયણોના સંગ્રહ અને સંચાલન, ગેસ મોનિટરિંગ વ્યવસ્થા, ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ પ્લાન અને અગાઉ બનેલી ઘટનાઓના રેકોર્ડની પણ ચકાસણી કરવામાં આવે તેવી માંગ સ્થાનિકોમાંથી ઉઠી રહી છે.

સદનસીબે આ વખતે જાનહાનિ ટળી છે, પરંતુ વારંવાર બનતી આવી ઘટનાઓ ભવિષ્યમાં કોઈ મોટી દુર્ઘટનાનું સ્વરૂપ ન ધારણ કરે તે માટે તંત્રએ માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ મેદાનમાં ઉતરી અસરકારક અને કડક કાર્યવાહી કરવી જરૂરી બની છે. કારણ કે પ્રશ્ન માત્ર એક કંપનીનો નથી, પરંતુ હજારો ગ્રામજનો અને કર્મચારીઓની સુરક્ષા સાથે સીધો જોડાયેલો છે.

મુખ્ય સવાલો જેનો જવાબ તંત્રએ આપવો જ જોઈએ

• મુખ્ય સવાલો જેનો જવાબ તંત્રએ આપવો જ જોઈએ
• સલ્ફર ક્રોપ કેરમાં આગ લાગવાનું ચોક્કસ કારણ શું હતું?
• છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કંપનીમાં કેટલી આગ અને ગેસ ગળતરની ઘટનાઓ નોંધાઈ?
• છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કંપનીમાં કેટલી આગ અને ગેસ ગળતરની ઘટનાઓ નોંધાઈ?
• અગાઉની ઘટનાઓ બાદ કયા સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા?
• કંપનીના જોખમ મૂલ્યાંકન (Risk Assessment) અને સલામતી ઓડિટનો તાજેતરનો અહેવાલ શું કહે છે?
• સંજાલી ગામની નજીક આવેલી જોખમી ઔદ્યોગિક એકમોની સલામતી અંગે જિલ્લા સ્તરે કોઈ વિશેષ મોનિટરિંગ થાય છે કે નહીં?
• ગ્રામજનોની સતત ફરિયાદો છતાં કડક કાર્યવાહી કેમ જોવા મળતી નથી?

હવે નજર સંબંધિત તંત્રની કાર્યવાહી પર છે કે સલ્ફર ક્રોપ કેરની આ તાજી ઘટનાને માત્ર એક સામાન્ય આગની ઘટના માનીને ફાઈલોમાં દફનાવી દેવામાં આવે છે કે પછી જાહેર સુરક્ષાના હિતમાં નિષ્પક્ષ, પારદર્શક અને કડક તપાસ હાથ ધરવામાં આવે છે.